تلاش برای ایران بزرگ: ادامه یک بازی تاریخی؟
اسفندیار آدینه
از دوشنبه
در همایش تاکید شد که ایران به هیچ کشوری تهدید ندارد، ولی خود در معرض تهدید دیگران قرار دارد.
شرکت کنندگان یک همایش در شهر دوشنبه ضمن بررسی مسایل خاور میانه و آسیای مرکزی گفته اند که ایران هیچ تهدیدی به جامعه جهانی ندارد و قدرتهای جهانی درواقع پیشرفت و نفوذ روزافزون این کشور در منطقه را دیدن نمی خواهند.
در این همایش که مرکز پژوهشی موسوم به "سپهر" برگزار کرده، همچنین گفته شده است که تلاش آمریکا برای تسلط یافتن بر منطقه ای که "ایران بزرگ" نامیده می شود، ادامه تلاشهای تاریخی غرب برای دست یافتن به منابع بزرگ نفت و گاز در قلب قاره بزرگ اروآسیا است که بر طبق یک استراتژی ویژه صورت می گیرد.
یک قطبی یا چند قطبی
همایش "بحران سیاسی در خاور میانه و نزدیک و مسایل امنیتی در آسیای میانه" در مرکز مطالعات استراتژیک تاجیکستان در دوشنبه برگزار شد.
آقای عثمان می گوید بحث سر این مسایل است که جهان یکقطبی خوب است یا چندقطبی.
دولت عثمان، یک مسئول مرکز پژوهشی "سپهر" و از مبتکران این همایش، در آغاز از بحران دامنه دار فلسطین و اسراییل، عملیات دیرهنگام صلح آفرینی در افغانستان، اشتباهات نظامی و جنگ داخلی در عراق، اختلافات حلنشده کشمیر و بحران هسته ای ایران به عنوان مسایلی نام برد که امنیت آسیای مرکزی را با چالشهایی روبرو کرده است.
آقای عثمان در باره اهمیت بررسی این موضوع گفت: "بعد از فروپاشی شوروی تا امروز جهان یک توازنی که در زمان دو ابرقدرت ایجاد کرده بود و سببگار آرامی و پیشروی دنیا شده بود، برقرار نکرده است. هدف ما بحث بر سر این مسایل است که آیا یک قطبی برای جامعه جهانی امروزه درست است یا بسیارقطبی."
آقای عثمان افزود که در خاور میانه بیش از 40 درصد ذخایر نفت و گاز جهان واقع است و این رقم یکجا با حوزه دریای خزر بیش از نیم ذخایر نفت و گاز جهان را تشکیل می دهد که این خود زمینه برای بازیهای سیاسی در منطقه را فراهم کرده است.
تلاش برای "ایران بزرگ"
اما ویکتور دوبویتسکی، معاون رئیس پژوهشگاه تاریخ و باستان شناسی فرهنگستان علوم تاجیکستان از تاریخ دور و دراز مبارزه ها برای دیت یافتن قدرتهای جهانی به منطقه ای ژیوپلیتیکی و تمدنی یادآور شد که "ایران بزرگ" نام دارد.
آقای دوبویتسکی می گوید ایران همواره در طول تاریخ مورد حمله بیگانگان قرار گرفته و بازی بزرگ همچنان ادامه دارد.
آقای دوبویتسکی افزود: "منطقه ایران بزرگ جمهوری اسلامی ایران کنونی، تاجیکستان و بخش اعظمی از افغانستان را در بر می گیرد که مردمانش عمدتا به فارسی صحبت می کنند. به این ناحیه ژیوپلیتیکی می شود تمام ماورا النحر و شمال وادی فرغانه را نیز شامل کرد.
ویکتور دوبویتسکی ضمن یادآوری از رقابتهای ژیوپلیتیکی امپراتوریهای بریتانیا و روسیه از قرن نزدهم بدین سو گفت که امروزه تلاشهای آمریکا در منطقه ادامه همان پروژه موسوم به "بازی بزرگ" است.
آقای دوبویتسکی گفت: "احتمال حمله به ایران جدی به نظر می رسد. در حال حاضر ایران تقریبا در محاصره کامل نیروهای آمریکایی قرار دارد که در عراق، افغانستان، ترکیه و آبهای خلیج فارس مستقر شده اند. حمله به ایران تنها بخشی از طرح قدیمی موسوم به "آناکندا" است و در صورت شکست احتمالی این کشور، آمریکا به بخش اعظمی از ایران بزرگ دست خواهد یافت که زمینه مساعدی را برای تقویت آینده نفوذ آن کشور در قاره اروآسیا فراهم خواهد کرد.
آقای دوبویتسکی همچنین ابراز داشت که آمریکا در صورت تجزیه ایران می تواند پانترکیسم را که منشا آن ترکیه، همپیمان اصلی آمریکا در منطقه است، گسترش بدهد و حتی در نواحی شمال ایران یک دولت ترکی بنیاد کند.
ایران به جهان تهدیدی ندارد
در مقابل، پولاد شاعظیمف، کارشناس مسایل سیاسی، ضمن بررسی مسایل ایران بر دوگانگی مشروعیت سیاسی در این کشور تاکید کرد و گفت که نظام سیاسی ایران همانند نظامهای دمکراتیک است و این کشور هیچ تهدیدی به کشورهای دیگر ندارد.
آقای شاعظیمف مطمئن است که ایران به هیچ کشوری تهدید ندارد و غرب باید با ایران به مذاکره بنشیند.
آقای شاعظیمف افزود: "ایران نهادهای تاریخا استوار سیاسی و حتی دمکراتیک دارد، صرف نظر از تصمیم گیری روحانیان سیستم سیاسی ایران باز است، دولت این کشور مبتنی بر سنتهای ملی و فرهنگی است که دستاردهای مدرن را نیز می پذیرد، این کشور به هیچ وجه تروریستی نیست و غرب را لازم است با ایران به مذاکره بنشیند."
آقای شاعظیمف با اشاره به سخنان محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری و رهبران دیگر ایران در مورد اسراییل گفت که این شخنان نظرات تمامی مردم ایران را بازتاب نمی دهند و میان آن چه ایران می گوید و آنچه می کند، باید فرق گذاشت.
اشتباهات آمریکائیان
در همین حال، قاسم شاه اسکندرف، رئیس مرکز نزاع شناسی تاجیکستان، ضمن بررسی وضع افغانستان از اشتباهاتی که آمریکا و متحدانش در آن کشور مرتکب شده اند، انتقاد کرد.
آقای اسکندرف می گوید آمریکائیان و حامد کرزی اشتباه کردند که نیروهای شمال را خلع سلاح و قبایل جنوب را مسلح کردند.
آقای اسکندرف گفت که آمریکا و متحدانش از همان آغاز ارزیابی درستی از طالبان نکرده و نتوانسته اند در مورد همدستی طالبان با القاعده مطمئن شوند.
قاسم شاه اسکندرف افزود: "آمریکاییها و دولت حامد کرزی خواستار بازگرداندن آن عده از طالبان به اصطلاح "معتدل" به دولت شدند. آنها خطر را نه در طالبان، بلکه در فرماندهان ائتلاف پیشین شمال می دیدند که با تروریسم مبارزه می کردند. به این ترتیب، خلع سلاح پیش از همه در شمال صورت گرفت و نه در جنوب."
آقای اسکندرف همچنین از سیاستهای ناکارآمد آمریکا در عراق و افغانستان به عنوان عوامل ناموفقی ایالات متحده در این کشورها نام برد، ولی عده ای از خلع سلاح نیروهای شمال و در مقابل مسلح ساختن قبایل جنوب افغانستان به عنوان سیاستهای دوگانه آمریکا در افغانستان نام بردند که گویا عمدا به خاطر تضعیف کردن اقلیت فارسی زبان در این کشور صورت می گیرد.
در نهایت، مسئولان مرکز پژوهشی "سپهر" گفتند که مجموع سخنرانیها در همایش امروز را در کتابی منتشر خواهند کرد. این مرکز که از سال 1997 بدین سو فعالیت دارد، تصمیم گرفته است در آینده نیز همایشهایی برای بررسی مسایل امنیتی و ژیوپلیتیکی در منطقه برگزار کند.
